Nội tiết là gì? Vai trò của hệ nội tiết

Nội tiết là gì? Nội tiết là một nhánh của y học liên quan đến hệ nội tiết, nghiên cứu và kiểm soát các hormone (nội tiết tố) trong cơ thể. Hiểu theo cách đơn giản nhất, hormone hay nội tiết tố là một chất truyền tin hóa học di chuyển từ tế bào hoặc nhóm tế bào này đến tế bào hoặc nhóm tế bào khác.

Nội tiết tố được giải phóng (tiết ra) từ các tuyến nội tiết trong cơ thể, di chuyển theo dòng máu và ảnh hưởng lên các bộ phận khác. Điều này giúp các bộ phận khác nhau và cách xa nhau của cơ thể con người có thể giao tiếp được với nhau. Hormone kiểm soát nhiều quá trình khác nhau của cơ thể như: Quá trình trao đổi chất, cân bằng nội môi, cân bằng chất lỏng, chất điện giải và nhiệt độ cơ thể, quá trình tăng trưởng và phát triển, tâm trạng, giấc ngủ, các chức năng tình dục và cơ quan sinh sản.

Hệ nội tiết được hiểu là một hệ thống các tuyến không ống dẫn, có khả năng tiết các chất sinh hoá hormone theo máu chuyển đến và tạo tác động tại những cơ quan khác trong cơ thể. Hệ nội tiết có vai trò tạo ra và điều chỉnh các hormone chịu trách nhiệm giao tiếp cho hầu hết mọi tế bào, cơ quan và chức năng của cơ thể con người. Những tuyến này nằm rải rác khắp cơ thể, có nhiệm vụ sản sinh và giải phóng hormone.

Hệ nội tiết gồm những cơ quan nào?

Hệ thống nội tiết không có tính liên tục về mặt giải phẫu học như hệ tim mạch hay hô hấp…mà các tuyến nội tiết nằm rải rác khắp cơ thể, mỗi một tuyến có vai trò chuyên biệt trong điều hòa hoạt động cơ thể. Sự kết hợp hài hòa của nội tiết tố giúp cơ thể hoạt động bình thường và khỏe mạnh. Các tuyến nội tiết bao gồm:

• Tuyến yên: có đường kính khoảng 1cm, với khối lượng từ 0,5g đến 1g, nằm ở trong hố xương cuả nền sọ. Tuyến yên tuy nhỏ nhưng là tuyến quan trọng nắm giữ vai trò chỉ đạo hoạt động của hầu hết hệ thống nội tiết ngoại biên. Tuyến yên được chia ra 2 phần, tuyến yên trước là yên tuyến và tuyến yên sau là yên thần kinh
• Vùng dưới đồi: nằm gần tuyến yên ở dưới đáy não, có vai trò tổng hợp và bài tiết các hormone kích thích và ức chế, có tác dụng kiểm soát sự bài tiết hormone của tuyến yên trước. Ngoài ra vùng dưới đối còn tổng hợp 2 hormone là hormone chống bài niệu (ADH) hay còn gọi vasopressin và oxytocin, sau đó được vận chuyển xuống và dự trữ trong tuyến yên sau.
• Tuyến giáp: có hình cánh bướm nằm trước cổ có vai trò kiểm soát chức năng trao đổi chất của cơ thể.
• Tuyến thượng thận: gồm 2 tuyến thượng thận nằm cực trên mỗi quả thận. Mỗi tuyến thượng thận gồm 2 phần riêng biệt là vỏ thượng thận và tủy thượng thận. Vỏ thượng thận tiết ra 3 hormone chính là aldosteron, cortisol và androgen. Tủy thượng thận tiết ra hormone gồm: adrenaline, noradrenaline
• Buồng trứng, tinh hoàn: có chức năng sản xuất hormone sinh dục dưới tác dụng điều hòa của trục hạ đồi-tuyến yên-tuyến sinh dục.
• Tuyến tụy: về mặt giải phẫu, tuyến tụy nằm sau dạ dày, có 2 chức năng chính gồm chức năng ngoại tiết bài tiết các hormone tiêu hóa giúp tiêu hóa thức ăn và chức năng nội tiết giúp điều chỉnh lượng đường trong máu thông qua hormone chính là insulin và glucagon.
• Tuyến cận giáp: gồm bốn tuyến nhỏ như hạt đậu ở mặt sau tuyến giáp, tiết ra hormone điều hòa chuyển hóa canxi và phospho máu, tác động lên chuyển hóa của xương.

Chức năng của các tuyến nội tiết

Chức năng của các tuyến nội tiết hoàn toàn khác nhau. Ngay cả một trục trặc nhỏ nhất với chức năng của một hoặc nhiều tuyến nội tiết cũng có thể làm mất cân bằng tinh tế của các hormone trong cơ thể bạn và dẫn đến rối loạn nội tiết, hoặc bệnh nội tiết.

Rối loạn nội tiết thường được nhóm thành hai loại: Bệnh nội tiết gây ra khi một tuyến sản xuất quá nhiều hoặc quá ít hormone nội tiết, được gọi là mất cân bằng nội tiết tố, hoặc bệnh nội tiết do sự phát triển của các tổn thương (như nốt hoặc khối u) trong hệ thống nội tiết, có thể hoặc không ảnh hưởng nồng độ hormone.

Vai trò của hệ thống phản hồi của nội tiết là gì?

Hệ thống nội tiết được tạo thành từ các tuyến sản xuất và tiết ra hormone, các chất hóa học được sản xuất trong cơ thể điều chỉnh hoạt động của các tế bào hoặc các cơ quan. Những hormone này điều chỉnh sự tăng trưởng, trao đổi chất của cơ thể (các quá trình vật lý và hóa học của cơ thể), và sự phát triển và chức năng tình dục. Các hormone được giải phóng vào máu và có thể ảnh hưởng đến một hoặc một số cơ quan trên toàn cơ thể.

Hệ thống phản hồi của nội tiết giúp kiểm soát sự cân bằng của các hormone trong máu. Nếu cơ thể bạn có quá nhiều hoặc quá ít một loại hormone nhất định, hệ thống phản hồi sẽ báo hiệu cho tuyến hoặc tuyến thích hợp để khắc phục vấn đề. Mất cân bằng nội tiết tố có thể xảy ra nếu hệ thống phản hồi này gặp khó khăn trong việc giữ đúng mức độ hormone trong máu hoặc nếu cơ thể không loại bỏ chúng ra khỏi máu một cách hợp lý.

Tăng hoặc giảm mức độ hormone nội tiết có thể được gây ra bởi: Một vấn đề với hệ thống phản hồi nội tiết dịch bệnh Thất bại của một tuyến để kích thích một tuyến khác giải phóng hormone (ví dụ, một vấn đề với vùng dưới đồi có thể làm gián đoạn sản xuất hormone trong tuyến yên) Một rối loạn di truyền, chẳng hạn như đa nhân nội tiết (MEN) hoặc suy giáp bẩm sinh. Sự nhiễm trùng Tổn thương một tuyến nội tiết Khối u của một tuyến nội tiết

Bệnh nội tiết gồm những bệnh gì?

Khi một trong số hoặc tất cả tuyến nội tiết gặp vấn đề sẽ gây ra những bệnh như:

• Đái tháo đường do tuyến tụy giảm tiết insulin
• Hạ đường huyết do u tụy tăng tiết insulin
• Cường giáp, suy giáp, ung thư tuyến giáp.
• Hội chứng Cushing do tăng tiết cortisol máu gây kiểu hình Cushing với mặt tròn như mặt trăng, tăng cân, rạn da bụng-đùi, bướu mỡ sau gáy… Cường aldosteron nguyên phát gây tăng huyết áp hạ kali máu, U tủy thượng thận tăng tiết catecholamin gây tăng huyết áp…
• Tăng canxi máu do tuyến cận giáp tăng tiết hormone PTH, Hạ canxi máu do suy tuyến cận giáp…
• U tuyến yên tăng tiết prolactin gây vô kinh, vú tiết sữa
• U tuyến yên tăng tiết hormone tăng trưởng GH gây bệnh to đầu chi hoặc bệnh khổng lồ
• Suy tuyến yên do bất thường bẩm sinh hoặc u tuyến yên…