Biến chứng tiểu đường: Biến chứng cấp tính và mạn tính thường gặp

Đái tháo đường (tiểu đường) là bệnh mạn tính đặc trưng bởi tình trạng tăng đường huyết kéo dài. Khi không được phát hiện kịp thời và kiểm soát đúng cách, bệnh gây ra hai nhóm biến chứng chính: cấp tính và mạn tính. Điều đáng lo ngại là phần lớn bệnh nhân chỉ phát hiện bệnh khi đã xuất hiện biến chứng. Đây cũng là nguyên nhân hàng đầu gây nhập viện, tàn phế và tử vong ở người bệnh tiểu đường. Việc hiểu rõ các biến chứng tiểu đường và nhận biết sớm đóng vai trò quan trọng trong việc điều trị và phòng ngừa.

Biến chứng cấp tính của tiểu đường

Hạ đường huyết

Hạ đường huyết là tình trạng xảy ra khi đường huyết giảm dưới 70 mg/dl (3.9 mmol/L). Đây là biến chứng cấp tính thường gặp nhất ở người tiểu đường đang điều trị bằng insulin hoặc thuốc hạ đường huyết uống.

Nguyên nhân:

Uống thuốc hoặc tiêm insulin quá liều
Bỏ bữa, ăn trễ hay ăn quá ít hơn bình thường
Sau nôn ói nhiều hay tiêu chảy
Vận động nhiều quá mức
Sau khi uống nhiều rượu kèm theo ăn ít hay không ăn

Hạ đường huyết thường xảy ra đột ngột với các biểu hiện sớm: người bệnh cảm thấy đói cồn cào, hồi hộp, tim đập nhanh, vã mồ hôi, tay chân lạnh, run, yếu cơ, nhức đầu, chóng mặt, nhìn mờ. Nếu không xử trí kịp thời dễ dẫn đến lú lẫn, lơ mơ, co giật, hôn mê và có thể tử vong.

Nhiễm toan ceton do tăng đường huyết

Đây là cấp cứu nội khoa trong nhóm biến chứng tiểu đường, thường xảy ra ở tiểu đường type 1, khi cơ thể thiếu insulin trầm trọng kèm tăng các hormon kháng insulin, gây tăng đường huyết và tăng ly giải mỡ để tạo năng lượng, từ đó sinh ra cetone gây toan máu.

Nguyên nhân thúc đẩy thường gặp nhất là nhiễm trùng hoặc quên tiêm insulin, tiêm insulin không đúng cách.

Triệu chứng có thể gặp như buồn nôn, nôn, đau bụng, thở nhanh, sâu, hơi thở mùi trái cây, mệt lả, lú lẫn, lơ mơ, hôn mê.

Tăng áp lực thẩm thấu máu do tăng đường huyết

Cơ chế tương tự như nhiễm toan ceton, nhưng tăng áp lực thẩm thấu máu thường xảy ra khi đường huyết tăng ở mức rất cao, thường gặp hơn ở người lớn tuổi bị tiểu đường type 2, sau nhiễm trùng hoặc mất nước nhiều như tiêu chảy, nôn ói, ….

Bệnh gây mất nước nghiêm trọng, dễ lú lẫn, hôn mê và cần cấp cứu ngay.

Biến chứng mạn tính của tiểu đường

Biến chứng mạn tính phát triển âm thầm trong nhiều năm, là hậu quả của tình trạng đường huyết cao kéo dài gây tổn thương mạch máu và thần kinh. Nhóm biến chứng tiểu đường này được chia thành 2 loại: biến chứng mạch máu nhỏ và biến chứng mạch máu lớn.

Biến chứng mạch máu nhỏ

Mắt: Tổn thương võng mạc (bệnh võng mạc do tiểu đường) là biến chứng mạn đặc hiệu và sớm nhất của tiểu đường, do các vi mạch máu ở võng mạc bị phá hủy, gây nhìn mờ, nhìn đốm đen, nhìn kém về đêm. Ngoài ra tiểu đường còn có thể gây đục thủy tinh thể, tăng nhãn áp, có thể dẫn đến mù lòa.
Thận: Tiểu đường là một trong những nguyên nhân hàng đầu của bệnh thận mạn. Bệnh này ít khi biểu hiện triệu chứng, thường được chẩn đoán dựa trên sự hiện diện của đạm trong nước tiểu và giảm chức năng thận qua xét nghiệm. Bệnh thận mạn do tiểu đường có thể xảy ra ngay tại thời điểm phát hiện tiểu đường, nếu không được phát hiện sớm và điều trị kịp thời có thể diễn tiến đến bệnh thận mạn giai đoạn cuối cần lọc máu hoặc ghép thận.
Thần kinh: Bênh thần kinh là biến chứng mạn tính thường gặp nhất của tiểu đường, gây khó chịu nhất cho người bệnh. Bệnh thần kinh ngoại biên với biểu hiện tê bì, đau, rát ở tay chân, giảm hay mấy cảm giác và dễ gây loét, nhiễm trùng ở bàn chân, nếu nặng có nguy cơ phải đoạn chi. Ngoài ra đường huyết cao kéo dài có thể gây rối loạn cương dương ở nam, bàng quang thần kinh, rối loạn nhu động dạ dày, táo bón, tiêu chảy, đi tiêu không tự chủ, rối loạn tiết mồ hôi.

Biến chứng mạch máu lớn

Tim mạch: Đường huyết cao gây xơ vữa động mạch, có thể dẫn đến nhồi máu cơ tim, bệnh mạch vành, tăng huyết áp, suy tim, đột quỵ. Bệnh tim mạch là nguyên nhân tử vong hàng đầu ở bệnh nhân tiểu đường. Đáng chú ý, nhiều bệnh nhân không có triệu chứng cho đến khi biến chứng đã nặng. Vì vậy, kiểm tra tim mạch định kỳ là vô cùng cần thiết.
Bệnh động mạch ngoại biên chi dưới: Xơ vữa động mạch ở chân gây hẹp mạch máu, thiếu máu nuôi chân, với biểu hiện đau chân khi đi lại, lạnh chân, vết thương khó lành. Nếu không phát hiện và điều trị kịp thời gây huyết khối động mạch, hoại tử và tăng nguy cơ cắt cụt chi.

Làm gì để phòng ngừa biến chứng tiểu đường?

Kiểm soát đường huyết chặt chẽ, tái khám đều đặn
Tuân thủ thuốc theo đúng hướng dẫn bác sĩ
Kiểm tra mắt – thận – tim mạch – bàn chân định kỳ
Chế độ ăn ít đường, ít tinh bột tinh chế
Tránh bỏ bữa, hạn chế rượu bia
Nắm và xử trí hạ đường huyết đúng cách
Tập thể dục tối thiểu 150 phút/tuần

Phòng bệnh hơn chữa bệnh. Việc phòng ngừa hiệu quả giúp giảm hơn 70% nguy cơ biến chứng mạn tính và gần như loại bỏ các biến chứng cấp tính nặng.

Khi nào cần đi khám ngay ?

Bạn nên đến khám ngay khi có dấu hiệu:

Đường huyết dao động thất thường, quá cao hoặc quá thấp
Nhìn mờ hoặc đau mắt
Khó thở, đau ngực, hồi hộp
Buồn nôn, đau bụng, thở nhanh
Tê bì nhiều hoặc đau rát bàn chân
Vết thương lâu lành, chảy dịch hôi, da đổi màu tím hoặc đen

Phát hiện sớm giúp điều trị kịp thời, ngăn chặn biến chứng tiểu đường tiến triển và tăng cơ hội điều trị thành công.

Nếu bạn còn đang boăn khoăn hay cần tìm kiếm sự hỗ trợ, hãy đến với Bệnh viện Đa khoa Quốc tế Queen, với đội ngũ bác sĩ nhiều năm kinh nghiệm cùng trang thiết bị y tế hiện đại, bạn có thể được:

Khám và tư vấn chuyên khoa Nội tiết – Tiểu đường
Tầm soát và chẩn đoán tiểu đường
Tầm soát và điều trị các biến chứng tiểu đường
Điều trị bàn chân đái tháo đường
Lên kế hoạch kiểm soát đường huyết và dự phòng biến chứng phù hợp với từng người bệnh

Queen Hospital luôn tự tin đồng hành cùng bạn ở mọi giai đoạn – từ tầm soát phát hiện sớm, chẩn đoán, điều trị kiểm soát bệnh đến dự phòng biến chứng. Chúng tôi luôn sẵn sàng cung cấp các dịch vụ đáng tin cậy, đem lại sự hài lòng cho bệnh nhân và khách hàng.

Đặt lịch khám ngay hôm nay để được bác sĩ kiểm tra nguy cơ và tư vấn điều trị hiệu quả.

Câu hỏi thường gặp:

Biến chứng tiểu đường ở chân như thế nào?

Biến chứng tiểu đường ở chân xảy ra do tổn thương thần kinh và mạch máu, làm chân tê bì, giảm cảm giác, da khô nứt, dễ trầy xước. Lâu dần có thể hình thành vết loét, nhiễm trùng, hoại tử, nặng nhất là phải cắt cụt chi nếu không được phát hiện và điều trị sớm.

Biến chứng tiểu đường ở người già có nguy hiểm không?

Rất nguy hiểm. Ở người già, biến chứng tiểu đường thường tiến triển nhanh và nặng hơn do sức đề kháng kém và nhiều bệnh nền. Các biến chứng như tim mạch, đột quỵ, suy thận, tổn thương mắt và loét chân có thể đe dọa tính mạng nếu không kiểm soát tốt đường huyết.

Biến chứng tiểu đường gây ngứa không?

Có. Biến chứng tiểu đường gây ngứa do đường huyết cao làm da khô, giảm tuần hoàn và dễ nhiễm nấm – vi khuẩn. Nếu ngứa kéo dài, kèm khô nứt, đổi màu da hoặc vết trầy khó lành, người bệnh nên đi khám sớm để kiểm soát đường huyết và điều trị đúng nguyên nhân.